نگیــــــــن شیـــــــــــــراز

جایی میخوندم: وقتی صاحب فرزند میشوی دنیا از تو یک گروگان دارد.

چیه این فرزند؟ چه حسیّه این حس مادری؟ قلب آدم بیرون از سینه اش میتپه انگار. با هیچ حسّی تو دنیا قابل قیاس نیست این حس.

تو نفس نکشی مهم نیست اما فرزندت گرد غم به دلش نشینه. تو گرسنه بمونی، تشنه بمونی، بیخوابی بکشی، اما فرزندت سیر باشه سیراب باشه و بال زدن پرنده ای خوابش رو آشفته نکنه.

روح مادرشوهرم شاد، همیشه میگفت وقتی بچه هام از در میان داخل، انگار یه نور تو قلب من میتابه.

من الان بعد از سالها، وقتی بچه ها میان این حس رو عمیقاً تجربه میکنم.

سالها قبل یکی از آشنایان میگفت: داماد هیچوقت مثل پسر آدم نمیشه و عروس مثل دختر آدم.

اما من در این ده ماهی که از ازدواج پسرم میگذره اینو با قاطعیت میگم که چرا میشه، عروس هم مثل دختر خود آدم میتونه باشه. احترام کنی احترام میبینی، محبت کنی محبت میبینی. میتونی باهاش از هر دری حرف بزنی، باهاش درد دل کنی، باهاش بگی بخندی، بهش کتاب معرفی کنی و بعد نظرش رو بپرسی، بهت فیلم معرفی کنه و بعد نظرت رو بپرسه. لابلای حرفهاش از دل مهربون و انسانیتش غرق لذت بشی. خنده های قشنگش رو ببینی و ته دلت قربون صدقه اش بری. صداقتش رو تحسین کنی، سادگیش در لباس پوشیدن رو تحسین کنی، سبک زندگی ساده و بی آلایشش رو تحسین کنی. گاهی باهاش بحث کنی و با اینکه سالها ازش بزرگتری، ازش یاد بگیری. چرا، عروس هم میتونه مثل دختر خود آدم بشه.

خدایا، ممنونم ازت که یه فرشته مهربون به خانواده کوچیک من اضافه کردی. خودت این سه تا جوجه منو حفظ کن و از آسیب و بلا دور نگهشون دار.

آرامشی که توی این آهنگ هست رو تقدیم میکنم به دو تا دخترهای قشنگ و نازنینم و پسر مهربون و با معرفتم و مادرانه دعا میکنم عشق و آرامش همیشه در زندگیشون جاری باشه.

دیشب رفتم پیاده روی. تنها. البته تنها که نه. همراهِ خودم. به همسر جان گفتم میای بریم پیاده روی؟ گفت نه. گفتم نمیای؟ گفت نه. گفتم برای بار سوم میپرسم، نمیای؟ گفت نه. گفتم اوکی تنبل خان پس من رفتم. گفت مراقب خودت باش. گفتم هستم. لباس معمولی پوشیدم اما وقتی چند دقیقه ای راه رفتم کمی سردم شد و گفتم کاش گرمتر پوشیده بودم. اما من همیشه از سرما کیف میکنم، و از گرما بیزارم. سر شب بود و هنوز خیابون ها شلوغ. از همهمه عابرین و صدای ماشینها و نور چراغ های خیابون حس خوبی میگرفتم. حس زندگی. کمی غذای خشک برای گربه ها برده بودم. هرجا گربه ای میدیدم مشتی براش میریختم، چند ثانیه ای می ایستادم و غذا خوردنش رو تماشا میکردم و بعد به راهم ادامه میدادم. چقدر دوست داشتنی هستن این موجودات خوب خدا. رسیدم به یه فروشگاه لباس. به نیّت خرید یه هدیه کوچولو برای دخترم وارد فروشگاه شدم. همه لباسها رو بررسی کردم و جلوی رگال تکپوش های پاییزی که تخفیف خورده بود، ایستادم. رنگهای گرم و شادی داشت و من در انتخاب رنگ مردّد بودم. با یه خانمی مشورت کردم که اینو برای دخترم میخوام، به نظر شما صورتیش رو بردارم یا لیمویی یا آبی فیروزه ای؟ پرسید: دخترتون پوستش تیره ست یا روشن؟ گفتم کاملاً شبیه خودمه، همینقدر زشت! و هردو خندیدیم. گفت پس لیمویی بهش میاد. برداشتم بردم صندوق حساب کردم. میخواست بذاره توی نایلکس که خودم یه کیف پارچه ای از کیفم در آوردم و گفتم لطفا بذارید توی این، کمتر پلاستیک مصرف کنیم بهتره.دختره هم با لبخند گفت درود بر شما. اومدم بیرون و به راهم ادامه دادم. تکپوش رو تن دخترم تصور کردم و غرق لذت شدم. آقایی با گوشی صحبت میکرد، اوایل آروم حرف میزد، میگفت جواد هشت تا کارتن بفرست، دقت کن آبرو داری کنی، جلوی مهمونام رودربایستی دارم. جواد تو رو خدا شرمنده ام نکنی جلوی مهمونا. صداش کم کم اوج میگرفت. مزاحم گوش بقیه بود. خواستم گوشی رو بگیرم بگم آقا جواد سر جدّت هشت تا کارتن بفرست و ضمناً آبرو داری کن که این رفیقت گوش مردمو کر کرد! ادامه راهم رسیدم به یه فروشگاه پلاسکو. یه برگه چسبونده بود پشت ویترین که: قالب کتلت و کوکو و کباب رسید. با خودم فکر کردم خدا گوشتش رو برسونه، وگرنه خودم بلدم با همین دستهای نازنینم قالب بزنم. والا بخدا. به راهم ادامه دادم و رسیدم به یه قصّابی. مغز رون خوبی توی ویترین گذاشته بود. رفتم داخل و پرسیدم مغز رون کیلو چند؟ گفت نهصد و بیست تومن. با خودم فکر کردم سال 66 یه خونه دو خوابه ویلایی خریدیم یک میلیون و دویست. یادم به کتاب فوائد گیاهخواری صادق هدایت افتاد. دو سه بار خوندمش بازم باید بخونم با این قیمت گوشت. رسیدم جلوی باغ ها و انار فروشی ها. انار، آب انار، رب انار، ملت ایستاده بودن یا میخریدن یا نگاه میکردن. منظره قشنگی بود دیدن اونهمه رنگ قرمز و اونهمه طراوت و تازگی. یادم اومد به این شعر: صد دانه یاقوت، دسته به دسته، با نظم و ترتیب، یکجا نشسته. و بعد یادم به جوکی افتاد که در همین رابطه ساخته بودن: یه جوری میگن دونه های انار با نظم و ترتیب یکجا نشسته که انگار دونه های ذرّت شلوارک پوشیدن تو کوچه گل کوچیک بازی میکنن! هوا کاملاً تاریک بود اما هنوز چند تا کارگر کنار پیاده رو نشسته بودن منتظر کار. دلم فشرده شد. به خانواده هاشون فکر کردم. و فکر کردم فردا یه مقدار کیک فنجونی بگیرم بسته بسته کنم شیر کاکائو هم بگیرم بیارم قسمت کنم بینشون برای صبحانه. به نیّت شفای بانوی نازنینی که چند ماهه به بیماری سختی مبتلا شده. من خیلی دوستش دارم. اگرچه فامیل نیست اما از فامیل نزدیکتره به من. دو تا بچه دوست داشتنی داره، یه دختر نازنین و یه پسر مهربون که کم کم برای خودش مردی شده. من همیشه دعا میکنم: خدایا بخاطر بچه هاش به تن این مادر جوان لباس عافیت بپوشون.الهی آمین.

وقتی رسیدم خونه همسر جان چای درست کرده بود. گفت بموقع رسیدی، دیگه وقت چای خوردنه. به شوخی گفتم من با تنبل ها چایی نمیخورم، گفت ولی من برای زرنگ ها چایی میریزم. یه تنبل خان و یه زرنگ خانوم با هم چای خوردن و زن با خودش فکر کرد که فردا اینا رو تو وبلاگم مینویسم بمونه به یادگار.

شب خانه روشن میشود، چون یاد نامت میکنم.

یقاس هب رون هداب زورفارب ماج ام

برطم وگب هک رود ناهج دش هب ماک ام

تونستین بخونین؟ الآن عرض میکنم خدمتتون. این یه نوع ورزش ذهنه، برعکس نوشتن کلمات. به کار گرفتن ذهن. برای ماهایی که هیجده سالگی رو رد کردیم و بهتره همونطور که مراقب جسممون هستیم مراقب ذهنمون هم باشیم که فعّال بمونه. کارهایی که من میکنم عبارتند از: حل کردن جدول، یاد گرفتن روزانه چند لغت زبان انگلیسی، حفظ کردن اشعار، نوشتن و مسواک زدن با دست مخالف، خوندن برعکس کلمات توی ذهنم.

اگه شما هم راه حلی برای ورزش ذهن سراغ دارین و تجربه کردین خوشحال میشم به منم بگین.

* چند روز قبل کلمه تاریخ رو توی ذهنم برعکس کردم، شد خیرات. اینقدر برام جذاب بود که تا مدتها لبخندم از این کشف عظیم محو نمیشد!! خدا رحم کرد من دانشمندی، مخترعی چیزی نشدم، جنبه شو ندارم اصلاً !!

نوزین سواری ..

روحش شاد مادرم تعریف میکرد:

دوران ابتدایی دو تا همکلاسی داشتم که اسم هردوشون ایران بود و فامیل هردوشون منافی. یعنی دو تا ایران منافی تو کلاس داشتیم. یکی از منافی ها پوست روشنی داشت و اون دیگری پوستی تیره. خانم معلم برای اینکه این دو تا با هم اشتباه نشن، اسم یکیشون رو گذاشته بود آق منافی (منافی سفید) و اون دیگری رو قره منافی (منافی سیاه). معلم وقتی میخواست یکیشون رو صدا بزنه پای تخته سیاه، میگفت: منافی. بچه ها همه با هم میگفتن: خانیم هانچی منافی؟ (خانم کدوم منافی؟)

* داشتم عنوان کتاب رو از روی تصویر میخوندم: زندگی نامه خودنوشت داروین. خوندم: زندگی نامه خورشت داروین!!!

حالا یه سوال: به نظرتون چاشنی خورشت داروین آبغوره باشه بهتره یا لیمو عمانی؟!

این قشنگه: همه کس ِ زندگیمه ..

اینم قشنگه: شنقلی نانای ..

من همیشه وقتی میخوام یخ رو داخل پارچ آب بندازم، یه چند ثانیه لیوان فلزی یخ رو میگیرم زیر شیر آب تا یخ جدا بشه و طبیعیه که در پروسه جدا شدن یخ از لیوان، مقداری (ولو خیلی ناچیز) آب مصرف میشه. خوب من امروز یه راه جدید یاد گرفتم. لیوان یخ رو ده دقیقه قبل، از فریزر میذارم بیرون و با دمای محیط، یخ به تدریج از قالب جدا میشه و نیازی هم به مصرف آب نیست.

میدونم، بخدا منم میدونم مصرف خانگی خیلی ناچیزه و بیشترین مصرف ( و در واقع هدر رفت) آب، در صنعت و بخصوص کشاورزی هست، ولی چه اشکالی داره در همین مصرف خانگی هم صرفه جویی کنیم؟ بخاطر خودمون، کاری به هیچکس نداشته باشین، خودمون دلمون به حال خودمون بسوزه. این ماییم که در آینده باید تو این مملکت زندگی کنیم، یه عدّه که مهمون های ناخوانده هستن و هر وقت لازم دیدن میرن.

قطعاً اینو خوندین ولی منم میگم براتون: در روستایی آتش سوزی شده بود، و مردم سطل سطل آب میبردن که آتیش رو خاموش کنن. این وسط یه گنجشک کوچولویی هم میرفت از رودخونه یه قطره آب به نوکش میگرفت و میاورد میریخت رو آتیش. یه بابایی با لحنی تحقیر آمیز بهش گفت: آخه فسقلی، این مقدار آبی که تو میاری چه کمکی به خاموش شدن آتیش میکنه؟ گنجشک جواب داد: شاید کمک زیادی نکنه ولی من پیش خودم و وجدانم روسفیدم که به قدر توانم به خاموش شدن آتیش کمک کردم.

میگم، این فکری که برای اندکی کمتر مصرف کردن آب، به ذهن من رسید، آیا به فکر مسئولین نمیرسه؟ که بتونن به راهکارهای جدّی برای کاهش مصرف آب برسن؟ بابا صد رحمت به غیرت گنجشک.

* نمیدونم چرا هر کتابی رو میخوان معرفی کنن کنار عکس کتاب حتما باید یه فنجون قهوه باشه! نمیشه کنار کتاب یه استکان کمر باریک چای باشه؟ یا مثلاً یه لیوان دوغ محلی باشه؟ یعنی هر کی کتاب میخونه الزاماً باید قهوه بخوره؟ شاید اصلاً من دلم بخواد کنار کتاب تربچه نقلی بذارم، یا سالاد شیرازی، یا مربای آلبالو، یا اصلاً زهر هلاهل با دورچین بروکلی، کوفت کاری با مخلّفات! خشانتم دست خودم نیست! از این اداها خوشم نیومده هیچوقت.

* واسه گردگیری کتابها یه اصطلاح جدید یاد گرفتم که دوستش داشتم. از لیلی گلستان توی یکی از مصاحبه هاش شنیدم. بجای گردگیری کتابخونه میگفت غبار روبی کتابها. یعنی کتاب مقدّسه. خوشم اومد.

* نیمی از پاییز گذشت و حتی یک قطره بارون هم نداشتیم. اما امروز یه جمعه آفتابی و زیباست.

* سفر تبریز که بودیم یه روز با خاله اینا رفتیم کندوان. جای فوق العاده ای بود. دو سه تا یادگاری کوچیک واسه خودم خریدم که هر بار نگاهشون میکنم یاد اون جاده پر دار و درخت پاییزی میفتم و طبیعت زیبای کندوان با اون خونه های شکل کندو و مردم محلی مهربون که عسل و گردو و محصولات محلی میفروختن.

* چند شب قبل نیمه های شب یکی دو بیت شعر گفتم! بخدا ! خیلی هم قشنگ بود. ولی صبح که بیدار شدم هیچیش یادم نبود. به همسر جان گفتم شما یادت نیست من دیشب تو خواب چی سرودم؟ گفت اجازه؟ خیر! خلاصه حیف شد. حیف شد که جهانیان از هنرم محروم ماندند!

*با نهایت احترام برای همه خانمهایی که باشگاه میرن و آرایشگاه میرن و خرید میکنن و در دوره های زنانه شرکت میکنن، من دوست دارم غیر از پیاده روی، باشگاه هم برم، اما از محیط باشگاه های زنانه خوشم نمیاد. ادا و اطوار زیاده اونجا. دیدم که میگم! همونطور که از محیط آرایشگاه های زنانه خوشم نمیاد. همونطور که از بازار رفتن و خرید کردن خوشم نمیاد. همونطور که از دوره های زنانه خوشم نمیاد. الآن رو نمیگم که پا درون سن گذاشتما! از دوره جوانیم همین بودم. من موجود عجیبی هستم. گفته باشم!

* وای من تا حالا موسیقی مغول نشنیده بودم. ترسناکه واقعاً، مثل خودشون. توی کتابی میخوندم مغول ها وقتی به شهری حمله میکردن، حتی یه موجود زنده رو هم زنده نمیذاشتن. یعنی حتی به سگ و گربه و موش و سوسک هم رحم نمیکردن. همه رو میکشتن و آتیش میزدن و غارت میکردن و از شهر جز ویرانه ای مخروبه و سوخته باقی نمیذاشتن. بشر موجود غریبیه.

موسیقی مغول (چنگیز خان) ...

خیلی سخته زندگی مشترکِ این افراد با هم:

کسی که سالها با عادتِ خوبِ مطالعه زندگی کرده و نزدیکترین دوستانش کتابهاش هستن، با کسی که بزرگترین مطالعه زندگیش خوندن تابلوی مغازه ها بوده و کتاب خوندن رو ژست و ادای روشنفکری میدونه و هزینه کردن برای کتاب رو ولخرجی و نداشتن عقل اقتصادی.

یا کسی که سالها با وقت شناسی و خوش قولی زندگی کرده، با کسی که یکی دو ساعت تاخیر اینقدر براش بی اهمیته که حتی حاضر به یک عذرخواهی ساده هم نیست.

یا کسی که سالها با نظم و ترتیب و برنامه ریزی زندگی کرده با کسی که بی نظمی و شلختگی رو "کوول" بودن میدونه و از نظر خودش خیلی هم آدم با حالیه.

یا کسی که سالها عادات غذایی سالم و فعالیت بدنی قابل قبول داشته، با کسی که هفته ای دو سه بار فست فودهای رنگارنگ رو همراه با یه قوطی نوشابه رژیمی(!!) وارد دستگاه گوارشیش میکنه و مهمترین فعالت بدنیش دراز کردن دستش برای برداشتن کنترل تلویزیونه.

پ.ن: این نوشته هیچ ربطی به زندگی شخصی من نداره.

توضیح ضروری: باور کنید این نوشته هیچ ربطی به زندگی شخصی من نداره.

تآکید مؤکد: والا بخدا این نوشته هیچ ربطی به زندگی شخصی من نداره.

یاغلی کوکه ها عجب قدم پر خیر و برکتی داشتن! قسمت اینطور شد که بعد از سالهای طولانی سفری به شهر زادگاهم، تبریز زیبا داشته باشم. با یک دنیا اشتیاق، نه با پا، که با سر رفتم و با چشمانی خیس و دلی پر حسرت برگشتم. با هر قدمی که در خیابون ها و کوچه هاش برمیداشتم اشک میریختم، بی توجه به نگاه کنجکاو عابرین. کوچه مهران، دربند عیسی خان، مدرسه عارف، ساختمان لازار، مدرسه مهران، خیابون شهناز جنوبی، دبیرستان پروین. کوچه والمان. چهارراه شهناز و مغازه شوهرخاله که الان موبایل فروشی شده. خیابان منصور و شیرینی فروشی افتخاری، خرید نوقا و تسبیحی، بازار قدیمی و خرید ادویه جات، قنادی رکس و خرید اهری و قرابیه، خیابان تربیت و برگ موهایی که دسته دسته روی هم چیده شده بود، شاهگلی زیبا (و نه ائل گلی) و هزار هزار خاطره قدیمی و شیرین که برام زنده میشد. و نگم براتون از حال و هوایی که در مقبره الشعرا بهم دست داد و با خوندن هر بیتی از استاد شهریار که به در و دیوار آویخته بود صدای پدربزرگم توی گوشم میپیچید که: حیدر بابا دونیا یالان دونیادی، اوغول دوغان دردَه سالان دونیادی. منزل قدیمی استاد شهریار با سه تار و کلاه و ژاکت بافتنی و کتابها و دست نوشته ها و چراغ علاء الدین و سینی چای و خلاصه کلی وسائل شخصی ایشون.

امیدوارم فرصتی دست بده بیام مفصل از سفرم بنویسم. فقط همینو بگم که بعد از سالهای سال، روحم جلا گرفت و جااااانم تازه شد. و عجیب اینکه در عین حال دلم برای خونه زندگیم و نفس کشیدن هوای پاییزی شیراز تنگ شده بود. وقتی از دروازه تبریز خارج میشدیم، برگشتم و یکبار دیگه به شهر نگاه کردم. صدایی تو گوشم زمزمه میکرد: میروم وز سر حسرت به قفا مینگرم، خبر از پای ندارم که زمین میسپرم. و من بغضم رو قورت میدادم و در دلم از همسر جان تشکر میکردم که به عمد با سرعت کم رانندگی میکرد و هیچ سوال نکرد که دلیل این اشکهای سیل آسا چیه.

ائل اوبامدان آیریلاندا ...